Porezi predstavljaju osnovni oblik formiranja javnih prihoda, pokrića budžetskih rashoda i zadovoljavanja javnih potreba.

Sadržaj poreza se menjao uporedo sa promenama političkih, društveno-ekonomskih i drugih odnosa. Oni su direktan refleks svih tih odnosa, odnosno sistema.

Mnogobrojne definicije poreza, koje se inače međusobno razlikuju, u zavisnosti su od perioda i sistema u kojem nastaju, kao i klasne pripadnosti autora. Upravo je to razlog da ni danas ne postoji jedna opšteprihvaćena definicija poreza.

˝Porezima smatramo davanje novca, ili drugih materijalnih davanja, državi ili drugim javnopravnim telima u cilju zadovoljavanja javnih potreba od strane javne vlasti, koja se ubiru na osnovu jednostrano utvrđenog načina i jednostrano utvrđenim iznosima prema nekom opštem merilu.˝

Vrste prihoda

Porez na zarade

Predmet oporezivanja je zarada koja se ostvari po osnovu radnog odnosa. Zaradom se smatraju i ugovorena naknada i druga primanja koja se ostvaruju obavljanjem privremenih i povremenih poslova, kao i primanja u obliku bonova, novčanih potvrda, akcija, osim akcija stečenih u postupku svojinske transformacije, činjenje ili pružanje pogodnosti, opraštanje duga, kao i pokrivanje rashoda obveznika novčanom nadoknadom ili neposrednim plaćanjem.

Zaradom se takođe smatraju i premije svih vidova dobrovoljnog osiguranja veće od 3.300 dinara mesečno koje poslodavac plaća za zaposlene. Zaradom se smatraju i premije koje poslodavac plaća za sve zaposlene kod kolektivnog osiguranja od nezgode, povreda na radu, profesionalnih oboljenja i za slučaj težih bolesti i hirurških intervencija.

Obveznik poreza na zarade je fizičko lice koje ostvaruje zaradu.

Poreska stopa iznosi 12% na osnovicu koju čini isplaćena, odnosno ostvarena zarada umanjena za iznos od 5.560 dinara mesečno.

Porez na prihode od poljoprivrede i šumarstva

Predmet oporezivanja je katastarski ili stvarni prihod ostvaren od poljoprivrede i šumarstva. Obveznik poreza je fizičko lice koje je kao vlasnik, imalac prava korišćenja ili plodouživalac zemljišta upisano u katastru zemljišta.  U slušaju dugoročnog zakupa zemljišta, obveznik poreza je zakupac.

Poreska osnovica je katastarski, odnosno stvarni prihod od poljoprivrede i šumarstva, ako se obveznik opredelio za plaćanje poreza prema stvarnom prihodu.  Stopa poreza od poljoprivrede i šumarstva iznosi 14%.

Porez na prihode od samostalnih delatnosti

Predmet oporezivanja su prihodi od samostalnih delatnosti ostvareni od privrednih delatnosti, pružanja profesionalnih i drugih intelektualnih usluga, kao i prihodi od drugih delatnosti, ukoliko se ne njih po ovom ѕakonu , porez ne plaća po drugom osnovu.  Obveznik poreza na prihod od samostalnih delatnosti je fizičko lice koje ostvaruje prihode obavljanjem pomenutih delatnosti, kao i fizičko lice koje ostvaruje prihode od poljoprivrede i šumarstva, ako je po tom osnovu obveznik poreza na dodatu vrednost (preduzetnik). Osnovica poreza na prihode od samostalnih delatnosti je oporeziva dobit, koja se utvrđuje u poreskom bilansu usklađivanjem dobiti iskazane u bilansu uspeha, sačinjenom u skladu sa MRS i propisima kojim se uređuje računovodstvo, ako preduzetnik vodi dvojno knjigovodstvo, odnosno u skladu sa propisima kojim se uređuje vođenje poslovnih knjiga koje se vode po sistemu prostog knjigovodstva, ako pšreduzetnik vodi prosto knjigovodstvo. Stopa poreza na prhode od samostalnih delatnosti je 10%.

Paušalno oporezivanje: Preduzetnik koji, s obzirom na okolnosti, nije u stanju da vodi poslovne knjige, osim poslovne knjige o ostvarenom prometu, ili kome njihovo vođenje otežava obavljanje delatnosti, ima pravo da podnese zahtev da porez na prihode od samostalnih delatnosti plaća na paušalno utvrđen prihod. Paušalni prihod se utvrđuje u skladu sa kriterijumima i elementima, propisanim u ovom Zakonu.

Porez na prihode od autorskih prava, prava srodnih autorskom pravu i prava industrijske svojine

Predmet oporezivanja su prihodi koji se ostvaruju od autorskih prava, prava srodnih autorskom pravu i prava industrijske svojine. Obveznik poreza je fizičko lice koje kao autor, nosilac srodnih prava, odnosno vlasnik prava industrijske svojine ostvaruje naknadu po osnovu autrskog  i srodnog prava, odnosno prava industrijske svojine. Poreska osnovica je oporezivi prihod od autorskih i srodnih prava i prava industrijske svojine, koji se utvrđuje kao razlika između bruto prihoda i troškova koje je obveznik imao pri ostvarivanju i očuvanju prihoda. Stopa poreza na prihode od autorskih i srodnih prava i prava industrijske svojine iznosi 20%.

Porez na prihode od kapitala

Predmet oporezivanja su sledeći prihodi od kapitala:

- kamate po osnovu zajma, štednih i drugih depozita (oročenih ili po viđenju) i po osnovu dužničkih i sličnih hartija od vrednosti;

• - dividende i udeli od dobiti;
• - primanja zaposlenih i članova uprave privrednih društava po osnovu učešća u dobiti - u novcu ili putem dodele ili opcijske kupovine sopstvenih akcija;
• - uzimanje iz imovine i korišćenje usluga privrednog društva od strane vlasnika privrednog društva za njihove privatne potrebe.

Obveznik poreza na prihode od kapitala je fizičko lice koje ostvaruje te prihode. Osnovica poreza na prihod od kapitala je oporezivi prihod, i to:

• - ostvarena kamata,
• - pozitivna razlika ostvarena otuđenjem ili otkupom diskontne dužničke dužničke hartije od vrednosti, za period od dana sticanja do dana otuđenja ili otkupa te hartije,
• - oporezivi prihod od kapitala isplaćen (raspodeljen) obvezniku, odnosno ostvaren uzimanjem iz imovine privrednog društva

Oporezivi prihod od kapitala po osnovu dividendi i udela u dobiti, za rezidente Republike čini 50% bruto dividendi ili udela u dobiti isplaćenih (raspodeljenih) obvezniku.  Stopa poreza na prihod od kapitala iznosi 20%.

 Porez na prihode od nepokretnosti

Predmet oporezivanja su prihodi od nepokretnosti koje obveznik ostvari izdavanjem u zakup ili podzakup nepokretnosti, a naročito: zemljišta, stambenih i poslovnih zgrada, delova tih zagrada, stanova, delova stanova, poslovnih prostorija i garaža. Pri tome, prihode od nepokretnosti čine ostvarena zakupnina i vrednost svih realizovanih obaveza i usluga na koje se obavezao zakupac, odnosno podzakupac. Obveznik poreza na prihod od nepokretnosti je fizičko lice koje izdavanjem u zakup ili podzakup nepokretnosti ostvari prihod po tom osnovu. Osnovica poreza na prihod od nepokretnosti je oporezivi prihod, koga čini bruto prihod, umanjen za normirane troškove u visini od 20%  Izuzetno, kod utvrđivanja oporezivog prihoda od nepokretnosti ostvarenog po osnovu iznajmljivanja stanova, soba i  postelja putnicima i turistima, za koje je plaćena boravišna taksa, normirani troškovi se priznaju u visini od 50% od bruto prihoda.

Na zahtev obveznika poreza na prihode od nepokretnosti, umesto normiranih troškova, mogu se priznati stvarni troškovi koje je imao pri ostvarivanju i očuvanju tih prihoda. Stopa poreza na prihode od nepokretnosti iznosi 20%.

Porez na kapitalne dobitke

Predmet oporezivanja je kapitalni dobitak, koji predstavlja razliku između prodajne cene prava, udela, odnosno hartija od vrednosti i njihove nabavne cene usklađene prema odredbama Zakona. Osnovica poreza na kapitalne dobitke je oporezivi prihod  koji se   utvrđuje na način propisan ovim Zakonom. Stopa poreza na kapitalni dobitak iznosi 20%. 

Porez na ostale prihode

Ostalim prihodima smatraju se:

• - prihodi od davanja u zakup pokretnih stvari (oprema, transportna sredstva i druge pokretne stvari),
• - dobici od igara na sreću,
• - prihodi od osiguranja lica,
• - prihodi od sportista i sportskih stručnjaka,
• - drugi prihodi.

Stopa poreza na ostale prihode iznosi 20%.

Godišnji porez na dohodak građana

Predmet oporezivanja predstavlja dohodak fizičkih lica-rezidenata ostvaren u kalendarskoj godini. Obveznici poreza su fizička lica  - rezidenti (državljani Republike i stranci rezidenti). Neoporezivi deo dohotka za rezidente državljane predstavlja trostruki iznos prosečne godišnje zarade po zaposlenom u Republici u godini u kojoj se utvrđuje porez.  Neoporezivi iznos za stranca rezidenta zaposlenog kod rezidentnog lica, ili u stalnoj poslovnoj jedinici   nerezidentnog lica, predstavlja petostruki iznos prosečne godišnje zarade po zaposlenom isplaćene u Republici. 

Godišnji porez na dohodak građana plaća se po sledećim stopama:

1. za rezidente državljane

• - iznos  do šestrostruke prosečne godišnje zarade po zaposlenom u Republici - 10%
• - preko šestrostruke prosečne godišnje zarade po zaposlenom u Republici - 15%

2.     za strane rezidente

• - iznos do osmostruke prosečne godišnje zarade po zaposlenom u Republici - 10%
• - preko osmostruke prosečne godišnje zarada po zaposlenom u Republici - 15%

| još...